Баткен облусунда кулпунай өстүргөн фермердик чарбаларга талаа мониторинги жүргүзүлдү

2026-жылдын 14-июлунда Баткен облусунун Кадамжай районунда кулпунай өстүргөн фермердик чарбаларга талаа мониторинги жүргүзүлдү. Иш сапар «Кошумча нарк чынжырчаларын агро каржылоо» долбоорунун алкагындагы кулпунай боюнча айыл чарба схемасынын жыйынтыктарын баалоо максатында уюштурулду.

Кулпунай боюнча айыл чарба схемасы 2026-жылдын февраль айында башталган. Анын алкагында Баткен облусундагы 40 фермер-ягод өстүрүүчү камтылган. Схеманы ишке ашыруучу «Тес Центр» фермерлерди жер семирткичтер сыяктуу өндүрүш каражаттары менен камсыз кылып, ошондой эле консультациялык колдоо көрсөттү.

Мониторингдин жүрүшүндө долбоордун эксперттери Эльвира Суванова жана Шерзод Абдурахманов Кадамжай районунун Турпак айыл өкмөтүнө караштуу Орукзар айылындагы төрт фермердик чарбага барышты. Бул 40 фермердин 10 пайызын түзөт.

Мониторингдин жыйынтыгында фермерлер негизинен италиялык сортторду – Альба, Клэри жана Азияны өстүрөрү аныкталды. Кулпунайды өстүрүү сезону февраль айынан май айынын аягына чейин созулат. Эрте бышкандыктан, түшүм апрель айынын башынан тартып рынокко чыгарылып, бул мезгилде баа жогору болот. Апрель айынын башында кулпунайдын 1 килограммы 650 сомго чейин сатылса, май айында баа 250 сомго чейин төмөндөйт. Орточо сатуу баасы 220-350 сомду түзөт.

Барган чарбаларда орточо түшүмдүүлүк гектарына 24 тоннаны түзөт. Айрым фермерлер гектарынан 30 тоннага чейин түшүм алышат. Өндүрүшкө кеткен орточо чыгым 1,2-1,8 млн сом болсо, гектарынан түшкөн киреше 7-9 млн сомго чейин жетет.

Фермерлер үчүн кошумча киреше булагы болуп көчөт өстүрүү да саналат. Түшүм жыйноо мезгили аяктагандан кийин, июль айынан тартып фермерлер кийинки сезон үчүн көчөт даярдай башташат. Орточо эсеп менен бир гектардан 1 млн даанага жакын көчөт алынат. Анын 70 пайыздан ашыгы 12-15 сомдон сатылса, калган бөлүгү өз талааларына отургузуу үчүн колдонулат.

Кулпунай өстүрүү айыл жерлеринде сезондук жумуш орундарын түзүүгө да өбөлгө түзөт. Фермерлер талаа иштерине негизинен аялдарды жана жаштарды тартат. Орточо эсеп менен бир гектар жерге 40-80 адамга чейин сезондук жумушчу тартылып, алардын күнүмдүк эмгек акысы 1200 сомду түзөт.

Мониторинг учурунда барган чарбалардын баарында тамчылатып сугаруу системалары колдонулары аныкталды. Ошондой эле фермерлер NPK жана башка минералдык жер семирткичтерди пайдаланышат.

Талаа мониторингинин маанилүү жыйынтыктарынын бири – фермерлер үчүн консультациялык колдоонун мааниси. Талаа консультанты жана фермер Бактыбек Насибалиев 20 фермерге консультация берип, өсүмдүктөрдү коргоо жана жер семирткичтерди колдонуу боюнча эки окутуу өткөргөн. Башка фермерлер да сезондун жүрүшүндө талаа консультантынан үзгүлтүксүз кеңеш алып турушкан.

Мониторингдин жыйынтыктары Баткен облусунда кулпунай өстүрүү жогорку экономикалык потенциалга ээ экенин көрсөттү. Каржылык колдоону, өндүрүш каражаттары менен камсыздоону жана консультациялык кызматтарды айкалыштыруу фермерлерге өндүрүштүн натыйжалуулугун жогорулатууга, кирешесин көбөйтүүгө жана жергиликтүү калк үчүн сезондук жумуш орундарын түзүүгө мүмкүнчүлүк берет.